ఋతుసంహారమ్ పఞ్చమః సర్గః

ప్రరూఢశాలీక్షుచయావృతక్షితిం క్వచిత్స్థితక్రౌఞ్చనినాదరాజితమ్ ।
ప్రకామకామం ప్రమదాజనప్రియం వరోరు కాలం శిశిరాహ్వయం శృణు ॥
నిరుద్ధవాతాయనమన్దిరోదరం హుతాశనో భానుమతో గభస్తయః ।
గురూణి వాసాంస్యబలాః సయౌవనాః ప్రయాన్తి కాలే ఽత్ర జనస్య సేవ్యతామ్ ॥
న చన్దనం చన్ద్రమరీచిశీతలం న హర్మ్యపృష్ఠం శరదిన్దునిర్మలమ్ ।
న వాయవః సాన్ద్రతుషారశీతలా జనస్య చిత్తం రమయన్తి సామ్ప్రతమ్ ॥
తుషారసంఘాతనిపాతశీతలాః శశాఙ్కభాభిః శిశిరీకృతాః పునః ।
విపాణ్డుతారాగణచారుభూషణా జనస్య సేవ్యా న భవన్తి రాత్రయః ॥
గృహీతతామ్బూలవిలేపనస్రజః పుష్పాసవామోదితవక్త్రపఙ్కజాః ।
ప్రకామకాలాగురుధూపవాసితం విశన్తి శయ్యాగృహముత్సుకాః స్త్రియః ॥
కృతాపరాధాన్బహుశో ఽభితర్జితాన్ సవేపథూన్ సాధ్వసలుప్తచేతసః ।
నిరీక్ష్య భర్తౄన్ సురతాభిలాషిణః స్త్రియో ఽపరాధాన్సమదా విసస్మరుః ॥
ప్రకామకామైర్ యువభిః సునిర్దయం నిశాసు దీర్ఘాస్వభిరామితాశ్చిరమ్ ।
భ్రమన్తి మన్దం శ్రమఖేదితోరవః క్షపావసానే నవయౌవనాః స్త్రియః ॥
మనోజ్ఞకూర్పాసకపీడితస్తనాః సరాగకౌశేయకభూషితోరవః ।
నివేశితాన్తః కుసుమైః శిరోరుహైర్ విభూషయన్తీవ హిమాగమం స్త్రియః ॥
పయోధరైః కుఙ్కుమరాగపిఞ్జరైః సుఖోపసేవ్యైర్నవయౌవనోష్మభిః ।
విలాసినీభిః పరిపీడితోరసః స్వపన్తి శీతం పరిభూయ కామినః ॥
సుగన్ధినిఃశ్వాసవికమ్పితోత్పలం మనోహరం కామరతిప్రబోధకమ్ ।
నిశాసు హృష్టా సహ కామిభిః స్త్రియః పిబన్తి మద్యం మదనీయముత్తమమ్ ॥
అపగతమదరాగా యోషిదేకా ప్రభాతే కృతనిబిడకుచాగ్రా పత్యురాలిఙ్గనేన ।
ప్రియతమపరిభుక్తం వీక్షమాణా స్వదేహం వ్రజతి శయనవాసాద్వాసమన్యం హసన్తీ ॥
అగురుసురభిధూపామోదితం కేశపాశం గలితకుసుమమాలం కుఞ్చితాగ్రం వహన్తీ ।
త్యజతి గురునితమ్బా నిమ్ననాభిః సుమధ్యా ఉషసి శయనమన్యా కామినీ చారుశోభామ్ ॥
కనకకమలకాన్తైశ్ చారుతామ్రాధరోష్ఠైః శ్రవణతటనిషక్తైః పాటలోపాన్తనేత్రైః ।
ఉషసి వదనబిమ్బైరంససంసక్తకేశైః శ్రియ ఇవ గృహమధ్యే సంస్థితా యోషితో ఽద్య ॥
పృథుజఘనభరార్తాః కించిదానమ్రమధ్యాః స్తనభరపరిఖేదాన్మన్దమన్దం వ్రజన్త్యః ।
సురతసమయవేషం నైశమాశు ప్రహాయ దధతి దివసయోగ్యం వేశమన్యాస్తరుణ్యః ॥
నఖపదచితభాగాన్ వీక్షమాణాః స్తనాన్తాన్ అధరకిసలయాగ్రం దన్తభిన్నం స్పృశన్త్యః ।
అభిమతరతవేషం నన్దయన్త్యస్తరుణ్యః సవితురుదయకాలే భూషయన్త్యాననాని ॥
ప్రచురగుడవికారః స్వాదుశాలీక్షురమ్యః ప్రబలసురతకేలిర్జాతకన్దర్పదర్పః ।
ప్రియజనరహితానాం చితసంతాపహేతుః శిశిరసమయ ఏష శ్రేయసే వో ఽస్తు నిత్యమ్ ॥