అన్యోక్తిముక్తాలతా

మానం ముఞ్చ విపఞ్చి పఞ్చమరవన్యక్కారపారంగమా
మా భూవన్కలకణ్ఠకణ్ఠకుహరే కుణ్ఠక్రమాస్తే గిరః।
ప్రాప్తః పఞ్చశరప్రపఞ్చశరణం యద్భృఙ్గభఙ్ఙ్గీగురు-
ర్బన్ధూకప్రియబాన్ధవో ధవలితశ్యామాధవో మాధవః॥౧॥
హేలాక్రాన్తహరిన్తి కున్తలవధూవేణీహరిన్తి స్ఫుటం
భిన్దన్నేష తమాంసి లోచనసుధావల్లస్తమీవల్లభః।
పశ్యోద్గచ్ఛతి హారికీరతరుణీహారానుకారైః కరై-
రోంకారం కురు కైరవాకర నిజోన్మేషేషు యోగ్యః క్షణః॥౨॥
సత్యం సన్తి కియన్తి సన్తి న సఖే రత్నాని రత్నాకరే
సంజాతస్తు స వస్తుతః స్తుతికథాపాత్రం పరం కౌస్తుభః।
యో జాతః స్మరకేలిలోలకమలాసోల్లాసదోః కన్దలీ-
లీలాలిఙ్గనభాజనం భగవతో వక్షఃస్థలే శార్ఙ్గిణః॥౩॥
పాతాలం చ నభస్తలం చ గరిమద్వారేణ యద్వారిణా
పూరంపూరమపూరి యస్య బహులం కల్లోలకోలాహలః।
దేవో యేన స కచ్ఛపోఽపి కలితః కచ్ఛేఽపి తస్యామ్భసాం
భర్తుర్గోష్పదమాత్రపూరణవిధౌ నో విస్మయో న స్మయః॥౪॥
ఉత్ఫుల్లైర్బకులైర్లవఙ్గముకులైః శేఫాలికాకుడ్భలై-
ర్నీలామ్భోజకులైస్తథా విచకిలై: క్రాన్తం చ కాన్తం చ యత్।
తస్మిన్సౌరభధామ్ని దామ్ని కిమిదం సౌగన్ధవన్ధ్యం ముధా
మధ్యే ముగ్ధ కుసుమ్భముమ్భసి భవేన్నైవైష యుక్తః క్రమః॥౫॥
యస్మిన్నఙ్కురితం కురఙ్గకదృశాం ప్రేమ్ణా కిమన్యద్ధ్రువం
యత్రాస్తే మదనస్య లుప్తరమణీమగ్నక్రమో విక్రమః।
పక్వం నాగరఖణ్డపల్లవమిదం జాల్మైః ఫలశ్రీదల-
భ్రాన్త్యా హన్త న వీక్షితం న కలితం నాస్వాదితం నాదృతమ్॥౬॥
కేనాత్ర కర్కశకరీరవనాన్తరాలే
బాలే బలాద్బకులకన్దలి రోపితాసి।
యత్రాప్నుయుర్మధులిహస్తవ కోమలాని
నో కుడ్భలాని న దలాని న కన్దలాని॥౭॥
ధత్తే కీరవధూరదచ్ఛదసుధామాధుర్యముద్రాం రసో
యేషాం సా పరిపాకసంపదపి చ క్షౌద్రద్రవద్రోహిణీ।
తేషాం పుణ్డ్రకకాణ్డ పాణ్డిమజుషాం త్వత్పర్వణాం చర్వణాం
కిం ముగ్ధాః కరభా ముధైవ విరసా విన్దన్తి నిన్దన్తి చ॥౮॥
మద్గుమాద్యతి యత్ర యత్ర భజతే భఙ్గిం బకో యత్ర స
క్రౌఞ్చ: కిం చ మదాదుదఞ్చతి సరస్తన్ముఞ్చ కోఽయం గ్రహః।
ఆస్తే బాలమరాలసాలసలసద్దిక్కుఞ్జరం పార్వతీ-
కర్ణోత్తంసితకాఞ్చనాబ్జలముకులం యన్మానసం తే సరః॥౯॥
శ్రీసంకేతనికేత కేతక కురు త్వం కుడ్భలాడమ్బరం
హే నీప స్మరదీప దీపయ తనౌ టఙ్కం నవైరఙ్కురై:।
స్నేహస్నాతపురంధ్రికున్తలలతాకాన్తిః కరోత్యమ్బరే
నీరోద్గారగభీర ధీరరసితప్రారమ్భమమ్భోధరః॥౧౦॥
గుర్వీముర్వీతిలక తిలక స్వీకురు స్వామభిఖ్యాం
రూపం లక్ష్మీనగర తగర శ్లాఘ్యమున్మీలయేథా:।
భఙ్గీమఙ్గీకురు రతిపతేర్మల్లి హే చూతవల్లి
ప్రక్రాన్తోఽయం విషమరమణీమానజైత్రః స చైత్రః॥౧౧॥
అద్రిద్రోణ్యాం నివస దివసం జాతలీలానుషఙ్గై-
రఙ్గైర్మా స్మ స్మయతరలితైరఙ్గ సారఙ్గ రఙ్గః।
దర్పద్వారం ద్విరదకదనోదగ్రపాణిర్యదగ్రే
ప్రత్యాసన్నో వనవిహరణక్రీడయా కుఞ్జరారిః॥౧౨॥
కాంతిం కేతకకోరకద్యుతిసఖీం రాకామృగాఙ్కస్య య-
చ్చఞ్చచఞ్చు చులుమ్పతి ప్రతిదినం ప్రేమ్ణా చకోరార్భకః।
తన్మన్యే నయనామృతం రతిపతేర్మృత్యుంజయేనార్థినా
తేనేదం రమణీకపోలఫలకే లావణ్యమాలోకితమ్॥౧౩॥
ఆస్తే రోహత్కనకకమలే కేలిపాత్రే మృడాన్యాః
ఖేలన్హేలోన్మదమధుకరీమానసే మానసే యః।
భేకోద్రేకప్రణయిని వలద్వాలజమ్బాలజాలే
స స్యాదుత్కః పరిమితజలే పల్వలే కిం మరాలః॥౧౪॥
ద్యాం చ క్ష్మాం చ గతం యదమ్బుశిఖరైరాక్రాన్తనాకోఽప్యసౌ
మేనాకోఽపి న కోఽపి యత్ర దయితం యః సద్మ పద్మాపతేః।
లోలద్వాలకులీరకమ్పకలయా దేవస్య తస్యామ్భసాం
భర్తుః కస్య కదా కియాన్క్వ ను నను క్షోభో దృశోర్గోచరః॥౧౫॥
గర్వం ఖర్వం కురు కరరుహోదఞ్చనం ముఞ్చ కణ్ఠే
కుణ్ఠః కణ్ఠీరవ తవ రవః కిం చ సంకోచమేతు।
శక్తః సప్తామ్బునిధిపరిఖామేఖలామేష గుర్వీ-
ముర్వీ వోఢుం మదజలసరిత్సంగతో దిడ్భతఙ్గః॥౧౬॥
చూతం చర్వయ చమ్పకం చర నవాం వాసన్తికామన్తికా-
న్మా మా ముఞ్చ సవిభ్రమం భ్రమర హే సఙ్గం లవఙ్గే కురు।
ఏకః కార్ముకకర్మనర్మణి సఖా దేవస్య కాన్తాగురోః
ప్రక్రాన్తః ప్రమదామదావహవహన్మన్దానిలో మాధవః॥౧౭॥
ఉత్కణ్ఠాకులమస్తు కణ్టకకులే సంజాయతాం తే మనః
సానన్దం పిచుమన్దకన్దలదలాఖాదేషు కా వా క్షతిః।
ఏతత్కిం తు తవ క్రమేలక కథంకారం సహే దుఃసహం
తస్మిన్పుణ్డ్రకకన్దలీకిసలయే యేనాసి నిన్దాపరః॥౧౮॥
శాన్తం కాన్తపురంధ్రికున్తలలతాలావణ్యచౌరం తమః
పశ్యారోహతి పూర్వపర్వతశిఖామమ్భోజినీవల్లభః।
ఏవం కా గణనా తవాద్య హి రతావద్యోతఖద్యోత హే।
దూర్వాకాణ్డతలే దినం నయ సఖే ఖర్వోఽస్తు గర్వగ్రహః॥౧౯॥
అత్రోన్మీలతి మాలతీ స్మితమితో మల్లీ సమాలమ్బతే
తద్రోలమ్బ విడమ్బనాయ నలినీం కిం యాసి కోఽయం క్రమః।
ఏతస్యామపి దర్దురైరపి బకైరేకైకముట్టఙ్కితే
గీతే కుణ్ఠిత ఏవ కణ్ఠకుహరే జాయేత తే పఞ్చమః॥౨౦॥
ఆశ్చర్యైకనిధిః స దుగ్ధజలధిర్మన్యే కిమన్యద్యతో
లేభే జన్మ స లోకలోచనసుధాసారస్తుషారద్యుతిః।
దేవీకేలికచగ్రహేణ లలితే గఙ్గాతరఙ్గాఙ్కితే
శఙ్కం నిరటఙ్కి శంకరజటాజూటేఽపి యేన స్థితిః॥౨౧॥
కున్దే దలితాదరః సరసిజే సంజాతకౌతూహల:
కల్హార కలితస్పృహః కిమపరం యః కేతకే కౌతుకీ।
నిర్మాతా కిమమర్త్యరాజతరుణీ లీలావతంసశ్రియో
యోగ్యస్తస్య మధువ్రతస్య లలితాకల్పః స కల్పద్రుమః॥౨౨॥
శుభ్రో వా మలినోఽస్తు వా మృగమదః కిం తావతా తాదృశః
కోఽప్యస్యానవధిశ్చమత్కృతినిధిః సౌగన్ధ్యమేకో గుణః।
యేనైవ స్మరవిభ్రమైకవసతిర్భాలే కపోలస్థలే
దోర్మూలే కుచమణ్డలే చ కురుతే రఙ్గం కుఙ్గీదృశామ్॥౨౩॥
శాన్తధ్వాన్తకలఙ్క శంకరశిరోరత్న త్వమేణాఙ్క చే-
త్కందర్పాఙ్కురకన్ద కున్దకలికాకారైః కరైరుద్గతః।
తత్కిం మీలితమమ్బుజైర్విదలితం కిం దన్తిదన్తాఙ్కురై-
ర్భఙ్గ: కిం ను తథా రథాఙ్గమిథునైః ప్రత్యఙ్గమఙ్గీకృతః॥౨౪॥
ఝమ్పామస్తగిరేః కరోతు భజతాం విష్ణోః పదం గాహతాం
క్షామాఙ్గో గిరిజాభుజంగముకుటోత్సఙ్గేఽపి గాఙ్గం పయః।
ఏష క్లామ్యతి కేవలం కుముదినీకాన్తో నహి త్వన్ముఖే
శఙ్కే కింకరతాం నతాఙ్గి లభతే దూరోఽస్తు సామ్యక్రమః॥౨౫॥
యేనాప్తః కమలావిలాసకమలే కింజల్కపానోత్సవో
యో లీలాం వితనోతి నాభినలినోత్సఙ్గే తథా శార్ఙ్గిణః।
తస్య స్యాత్కుసుమాన్తరే మధులిహః కుత్రాప్యహో న స్థితి-
ర్న ప్రీతిర్న రతిర్న కేలిసమయో నో విస్మయో న స్మయః॥౨౬॥
అప్యేతాని చులుమ్పితాని చులకన్యాయేన యేన క్షణా-
త్పారావారపయాంసి యేన విదధే విన్ధ్యోఽపి వన్ధ్యాకృతిః।
సోఽపి క్వాఽపి భవత్తటే నివసతి త్రైలోక్యమాన్యో ముని-
స్తన్మన్యే తవ నాస్తి రోహణ పరః స్పర్ధాపరః క్ష్మాధరః॥౨౭॥
రోహత్సౌరభవిభ్రమాణి కమలాసద్మాని పద్మాకరే
పద్మాన్యత్ర కియన్తి సన్తి ను నతిః కా తేషు నుతిః।
తత్సాక్షాదరవిన్దమద్భుతలతాకన్దం తు వన్దేమహి
త్రైలోక్యప్రభవః పురా సమభవద్యస్మాత్పురాణః కవిః॥౨౮॥
కిం తాభిర్వితతాభిరద్భుతకథాకన్థాభిరేతావతా
వన్ద్యోఽయం విభురమ్భసాం సమభవద్గన్తం కౌస్తుభ:।
చక్రే లగ్నరమాఘనస్తనతటీకర్పూరపత్రాఙ్కురే
యః శ్రీవత్సమనోహరే హృది ధృతిం దేవస్య దైత్యద్రుహః॥౨౯॥
నానన్దం ముచుకున్దకుడ్భలకులే నో కేతకే కౌతుకం
నోత్ఫుల్లే కుముదే మదం న కుటజే కౌటుమ్బ్యమాలమ్బతే।
చోలీదన్తచతుష్కికాశుచిరుచిస్మేరాం స్మరన్మాలతీం
కిం త్వాస్తే తరుకోటికోటరకుటీబద్ధాస్పదః షట్పదః॥౩౦॥
అస్తం యాతస్తిమిరపటలీదత్తభఙ్గః పతంగః
ప్రాప్తో నైవోదయగిరిశిరోమూలమేణావచూలః।
తత్తే కాలం కతిపయమయం భాతి ఖద్యోతపోతం
ద్యోతం ద్యోతం పునరపి పునర్ద్యోతతాం కో విలమ్బః॥౩౧॥
పుష్పోత్కరేషు చ ఫలేషు చ సావలేప-
స్త్వం కన్దలేషు చ దలేషు చ సావహేల:।
కిం ముగ్ధ దగ్ధమకరోః సురభేరగార-
మఙ్గారకార సహకారమకారణేన॥౩౨॥
యాచ్యస్తే ఖదిరః కరీరవిటపః సేవ్యోఽపి కిం కుర్మహే
మార్గః సంగత ఏష తే ఖరతరుర్యద్భైరవో మారవః।
తనౌత్మల్లీముకులం తదుత్పలకులం సా యూథికావీథికా
తచ్చ లవఙ్గమఙ్గ భవతో హా భృఙ్గ దూరం గతమ్॥౩౩॥
లీనః పాఘరకందరాసు రచయనక్వాపి స్థితిం భఙ్గురై-
రఙ్గైరఙ్గ కురఙ్గ రఙ్గసి కథంకారం వికారాకులః।
ప్రాప్తః పశ్య విచేతుముద్భటసటాటోపః సకోపః స్వయం
గర్జత్కుఞ్జరపుఞ్జభఞ్జనపటుః పఞ్చాననః కాననమ్॥౩౪॥
ఏతా: కేరలసున్దరీరదరుచః సన్త్యేవ ముక్తాలతా
మల్లీమాల్యమయాని సౌరభభరోద్దామాని దామాని చ।
కిం నీతః శితికణ్ఠ కణ్ఠనికటం గౌరీభుజాకన్దలీ-
లీలాలిఙ్గనయోగ్యముగ్రగరలగ్రామ: ఫణిగ్రామణీః॥౩౫॥
సోఢం యేన పయోభృతాం దివి దలన్నీలారవిన్దద్యుతాం
నైవోత్తుఙ్గమృదఙ్గనాదవిజయి క్వాప్యూర్జితం గర్జితమ్।
వారంవారముదారవారణరణవ్యాపారపారంగమో
దృష్టః కేన కురఙ్గసంగరవిధౌ కుణ్ఠః స కణ్ఠీరవః॥౩౬॥
యత్కేలిమన్థరమరాలమరాలబాల-
శేవాలకోమలమలం విమలం మృణాలైః।
తత్పశ్య శుష్యతి సరః ప్రసరత్తుషార-
రుద్ధం విరుద్ధవిధిరేవ విధిః కిమన్యత్॥౩౭॥
త్వయ్యుద్గచ్ఛతి కో న బాలకలికాకాన్తః కదమ్బద్రుమో
రోలమ్బాకులకమ్ప్రకుడ్భలకులల్కాన్తో న కః కేతకః।
దోషః కిం తు తవామ్బువాహ కలుషైరుద్వేజితోఽయం జలై -
ర్దూరం యేన గతో గలత్కమలినీలీలారసః సారసః॥౩౮॥
రేమే యస్మిన్మధుపపటలీ యస్య లీలావతీభిః
కౢప్తో బాలైర్బహులముకులై: కేలికర్ణావతంసః।
తస్య క్రీడాకురబకతరోరఙ్గకే దుర్నివారః
స్ఫారం ముఞ్చత్యహహ దహనోద్గారమఙ్గారకారః॥౩౯॥
వీచీడమ్బరమమ్బరం నయ బలాద్వేలావనాలీమిమా-
ముద్యన్నల్పయ కిం చ కల్పయ రయాత్కల్లోలకోలాహలమ్।
దేవః కీరపురంధ్రిహారలతికాకారైరుదారైః కరైః
పశ్యోదేతి సముద్ర ముద్రితతమస్తోమస్తమీవల్లభః॥౪౦॥
యస్య భ్రామ్యన్మకరనికరక్లాన్తమూర్తేరసార-
స్తారక్షారవ్యతికరఖరః సీకరోఽపి క్వ పేయః।
తత్తే పాథః పవనజనితోత్తాలకల్లోలజాలం
జ్వాలం జ్వాలం జ్వలతు జలధే సర్వమౌర్వానలేన॥౪౧॥
నిర్యాతం తగరైః స్థితం కురబకైరుజ్జృమ్భితం చమ్పకైః
సంజాతం బకులైః స్మితం విచకిలైరున్మీలితం పాటలైః।
కిం రోలమ్బ విలమ్బసే విహరణక్రీడాం కురు క్వాపి తే
కిం చోదఞ్చతు వఞ్చితామృతరసః పాకాఞ్చితః పఞ్చమః॥౪౨॥
నాసీరద్రవనిర్ఝరైర్మృగమదస్యన్దైస్తథా చాన్దనై-
ర్ని:స్యన్దై: సహ వాలవాలవలయే యుక్తో నిషేకక్రమః।
ఆస్తామేతదముత్ర మాలతి జలైః సేకోఽపి తే దూరతః
సంనద్ధో యదయం నిబద్ధజగతీదాహగ్రహోఽవగ్రహః॥౪౩॥
కేలిం కల్పయ కోలబాల లవలీవల్లీదలాన్యాహర-
నుల్లాసైరభిగర్జ సైరిభ భజ త్వం పఙ్కతల్పోత్సవమ్।
మ్లానిం ముఞ్చ మయూర దూరయ భయం దర్పాఞ్చిత: పఞ్చతాం
యుష్మన్నిర్మథనప్రపఞ్చచతురః ప్రాప్తః స పఞ్చాననః॥౪౪॥
కుఞ్జే కోరకితం కరీరతరుభిర్ద్రేక్కాభిరున్మున్ద్రితం
యస్మిన్నఙ్కురితం కరఞ్జవిటపైరున్మీలితం పీలుభిః।
తస్మిన్పల్లవితోఽసి కిం వహసి కిం కాన్తామనోవాగురా-
భఙ్గీమఙ్గ లవఙ్గ భఙ్గమగమః కిం నాసి కోఽయం క్రమః॥౪౫॥
ఖేలద్వాలమృగాఙ్కమౌలిరమణీదోః కన్దలాన్దోలితే
పద్మాసద్మని మానసామ్బుని పదం భేజే చ రేజే చ యః।
హా జమ్బాలకదమ్బచుమ్బిని మదభ్రామ్యద్వకాలమ్బిని
భ్రష్టోఽల్పీయసి వాపికాపయసి స త్రాసాలసః సారసః॥౪౬॥
అక్షామం మణిదామ సంవృణు నను త్వం దర్శయేథా ముహు-
ర్మా మా ముగ్ధమనోహరాః శశికరాకారాశ్చ హారస్రజః।
ఏషా వైకటిక స్ఫుటైవ పురతః సా పామరాణాం పురీ
యస్యాం కాచలలన్తికాఙ్కితకుచోత్సఙ్గాః కురఙ్గీదృశః॥౪౭॥
యత్కర్ణే చ కుచాన్తరే రచయితుం యుక్తం కురఙ్గీదృశాం
ధత్తే ధైర్యధురాం జగత్ర్త్రయజయస్మేర: స యేన స్మరః।
తన్మల్లీముకులం వనేఽత్ర విజనే కేనాపి నోత్తంసితం
నాఘ్రాతం న నిరూపితం న కలితం నోదఞ్చితం నోమ్భితమ్॥౪౮॥
యల్లీలాతరలా మరాలశిశవః ప్రేమ్ణా భజన్తే సరః
కో వైరిఞ్చ విమానహంస భవతస్తస్మిన్నివాసగ్రహః।
యత్సంక్రన్దనసున్దరీకుచతటాస్ఫాలోచ్ఛలద్బిన్దుని
స్వచ్ఛన్దం తవ సిద్ధసిన్ధుసలిలే తత్రోచితాః కేలయః॥౪౯॥
వాపీం దూరే కిరతి కురుతే నో మృణాలీషు లీలాం
నీలామ్భోజం త్యజతి భజతే నాబ్జకింజల్కకేలిమ్।
కిం తు క్లాన్తిం వహతి నలినీనాలలగ్నాగ్రకణ్ఠః
క్షామః శ్యామారమణకిరణవ్యాకులాఙ్గో రథాఙ్గః॥౫౦॥
శోకాత్కోకకులైరమీలి కమలైరమ్లాయి దన్తాఙ్కురై-
రస్ఫోటి స్ఫటికామల: కరటినాం యస్మిన్నవాప్తోదయే।
తం దృష్ట్వైవ కురఙ్గకేతనమహో ముగ్ధః స దుగ్ధామ్బుధిః
కిం మిథ్యా నరినర్తి చఞ్చలవలత్కల్లోలదోః కన్దలః॥౫౧॥
తాలీపల్లవపాకపాణ్డిమసఖీ యత్కాన్తిరన్తర్గతో
యత్కోఽపి ప్రగుణో గుణః కిమపరం యజ్జన్మ రత్నాకరాత్।
యుక్తో మౌక్తికహార హారిణి కచత్కర్పూరపత్రాఙ్కురే
త్వత్సఙ్గోఽయమనఙ్గధామని కుచోత్సఙ్గే కురఙ్గీదృశామ్॥౫౨॥
కున్దే నన్దతి కైరవే విహరతే పఙ్కేరుహే రోహతి
ప్రేమాణం తగరే తనోతి భజతే సఙ్గం లవఙ్గేఽపి యత్।
తన్మన్యే న దదర్శ సౌరభభరేణాక్రాన్తదిక్కందరం
కందర్పైకవిలాసమన్దిరమిమం మన్దారమిన్దిన్దిరః ॥౫౩॥
కందర్పైకకృపాణవల్లరి వనే కమాదకస్మాదియం
హే కాలాగురుబాలమఞ్జరి హహా మోహాదిహ ప్రారుహః।
సహ్యన్తాముపజాతసౌరభపరిష్వఙ్గైస్తదఙ్గైరిమాః
కాన్తైః కాన్తపురంధ్రికున్తలభరచ్ఛాయైః కుఠారచ్ఛిదః॥౫౪॥
లీలావాసః కుసుమధనుషః కోఽపి యస్యాధివాసః
కుర్యుర్యస్యాస్తరుముకులకోసఙ్గభఙ్గం నతాఙ్గ్యః।
సాన్ద్రే తస్మిన్నపి జడతయా పఙ్కశఙ్కాం వహన్తో
హన్త ఖాన్తం మృగమదరసే పామరా నార్పయన్తి॥౫౫॥
ఊఢాపి ద్యుతరఙ్గిణి త్రిజగతీవన్ద్యేన తేనాప్యహో
మౌలౌ బాలకురఙ్గకేతనకలాలీలావతంసాఙ్కితే।
తారక్షారకరం కరాలమకరం సశ్వభ్రమభ్రకషం
ముగ్ధే జాడ్యనిధిం ముఘా జలనిధిం యాతాసి చిత్రాః స్త్రియః॥౫౬॥
నీరం నీరసమస్తు కౌపమితి తత్పాథో వరం మారవం
కాసారామ్బు తదస్తు వా పరిమితం తద్వాస్తు వాపీపయః।
పానే మజ్జనకర్మనర్మణి తథా బాహ్యైరలం వారిధే
కల్లోలావలిహారిభిస్తవ నభఃసంచారిభిర్వారిభిః॥౫౭॥
కాన్తిర్యస్య వినిద్రనీలనలినచ్ఛాయాసఖీ సుభ్రువాం
యత్పఙ్కేఽపి ముదోఽస్తి యస్య సురభిః కాసాం రసోఽగోచరః।
అఙ్గారార్థితయా జనేరతిజడైరుడ్డామరైః పామరైః
పశ్యైష ప్రగుణైర్గుణైరపి గురుర్దగ్ఘః స కాలాగురుః॥౫౮॥
ఏతైర్జాతై: కిమిహ బహుభిర్భోగిభి: కిం తు మన్యే
మాన్యః కోఽపి ప్రభవతి జగత్యేకశేషః స శేషః ।
యస్మిన్గౌరీ పృథుకుచత టీకుఙ్కుమస్థాసకాఙ్కే
యేన స్థాణోరురసి రహితో హారవల్లీవిలాసః॥౫౯॥
యస్మిన్రోహతి నిమ్బడమ్బరభియాన్యస్మిన్కరీరద్రుమై-
రుద్రేకః కలితః పటోలపటలీ యత్రేయమున్మీలతి।
తస్మిన్నత్ర నివేశితాసి విపినే కేనాసి హా దుఃసహః
సహ్యోఽయం సహకారమఞ్జరి కథంకారం నికారజ్వరః॥౬౦॥
ద్విత్రాన్వారిలవానవాప్య జలదాదారమ్భి సంరమ్భిభిః
క్రీడాతాణ్డవడమ్బరః శిఖికులై: కేకారవవ్యాకులైః।
ఉన్మీలత్కనకాబ్జచుమ్బిని సుధానిఃష్యన్దిదుగ్ధామ్బుని
ప్రాప్తే సారస మానసేఽపి భవతా నైకో వికారః కృతః॥౬౧॥
చూతం ముఞ్చ త్యజ సరసిజం భృఙ్గ మా గా లవఙ్గం
సఙ్గం దూరీకురు కురబకే కేతకే మా నిషీద।
లీలోత్తంసీకృతముకులకః స్వర్గసీమన్తినీభి-
ర్యత్తే దైవాత్పరిసరగతః పారిజాతః స జాతః॥౬౨॥
పశ్యైతాః కతి న స్ఫురన్తి సరితః సాన్ద్రారవిన్దచ్ఛద-
చ్ఛాయాభిః శిశిరాః ఖరాతపవిపన్నిర్వాపికా వాపికాః।
మాద్యన్మేదురదర్దురం బకకులైరప్యాకులం సేవ్యతే
తత్కస్మాదవిచార్య సారస రసాన్నిఃసారనీరం సరః॥౬౩॥
బ్రూమః కించన జహ్నుపుత్రి జడిమా కస్మాదియాన్స్వీకృతః
పాథోధామ్ని కృతః కరాలమకరాసఙ్గేఽపి యత్సంగమః।
యమ్మౌలౌ కలితం శశాఙ్కకలికాకాన్తే వృషాఙ్కస్య త-
త్పశ్య ఖాదు చ హారదామశుచి చ క్షారాయతే తే పయః॥౬౪॥
యే తావన్తి పయః పృషన్తి జలదాదత్యన్తముత్కణ్ఠితా
యాచన్తే చ నదన్తి చ ప్రతిపదం సన్త్యేవ తే బర్హిణః।
యః శూలాఙ్కశిరః శశాఙ్క కలికాపీయూషవర్షేఽప్యహో
నో జాతః ప్రణయీ స తారకరిపోరన్యే పునర్బర్హిణః॥౬౫॥
ముఞ్చత్యన్తర్విచకిలరుచిం చూతవల్లీవిలాసం
మల్లీలీలాం సరసిజరసం కేతకీకౌతుకం చ।
జాతప్రీతిర్బకులలతికామున్మిషత్కోరకాన్తాం
కాన్తాం కిం తు శ్రయతి రచయన్పఞ్చమం చఞ్చరీకః॥౬౬॥
ఉద్యద్విద్యుతి మేచకద్యుతిభృతి స్త్రీణాం మనోమోహిని
వ్యోమారోహిణి నీలకణ్ఠరమణీకేలిప్రదే వారిదే।
యాసి క్వాపి మరాలబాలక బకక్రౌఞ్చావిలే పల్వలే
సహ్యన్తాం కతిచిద్వియుక్తవనితాదత్తజ్వరా వాసరాః॥౬౭॥
అఙ్గాట్టఙ్కికయా కలఙ్కమతసీనీలం లునీహి స్వయం
సర్వాం కిం చ నిషిఞ్చ చన్దనరసస్యన్దైరమన్దైస్తనుమ్।
ఉద్యన్నఙ్గ కురఙ్గకేతన భవానేవం భవేద్భాజనం
జానే తామనుకర్తుమాననగతాం భఙ్గీం కురఙ్గీదృశః॥౬౮॥
ఆనీతైరిషుకార కారణమిహ శ్లాఘ్యై కిమేభిః శరైః
ప్రఖ్యాతామపి కిం న పామరపురీమేతాం పురః పశ్యసి।
దాత్రం పాత్రమితి బ్రవీతి కురుతే స్తోత్రాణి తోత్రే రసం
ధత్తే యత్ర హలే కుతూహలమపి గ్రామీణకగ్రామణీః॥౬౯॥
యల్లీలాతరలైరలఙ్ఘి కపిభిర్జ్వాలాభిరౌర్వానలో
యచ్చక్రామ యదాచచామ చులకేనైకేన కుమ్భోద్భవః।
తస్మిన్నేవ నగేన్ద్రనన్దన సఖే హే పార్వతీసోదర
త్వం మేనాక జవాజ్జలే జలనిధేర్మజ్జన్న కిం లజ్జితః॥౭౦॥
త్వం కాలం నయ కైరవేఽత్ర విహరఁల్లీలారవిన్దే రస-
న్కహ్లారే నివసన్మధువ్రత పతన్నఙ్కేఽపి పఙ్కేరుహామ్।
శేఫాలీముకులైరలాయి బకులైరమ్లాయి కిం చామలై-
స్తైర్మల్లీ ముకులైరమీలి దహనక్లాన్తే వనాన్తే యతః॥౭౧॥
కాన్తిర్లోచనవర్తిరద్భుతమయీ మూర్తిర్మహత్సౌరభం
నిఃష్యన్దోఽథ సుధాకరాదపి సుధాస్యన్దాదపి హ్లాదకః।
సర్వోఽయం విరలో జగత్యపి గుణగ్రామోఽభిరామో హహా
పశ్యోత్తంసభుజంగసంగమజుషః శ్రీఖణ్డ తే ఖణ్డితః॥౭౨॥
యేన ప్రాప్తః సురభితకకుష్కందరః కోఽప్యుదారో
మన్దారోఽపి భ్రమరరమణీదత్తరాగః పరాగః।
స త్వం తత్త్వం వద పదమహో ముగ్ధ కస్మాదకస్మా-
దస్మిన్మిథ్యా మధుప కురుషే కర్ణికారే కిమేతత్॥౭౩॥
యద్గౌరీరమణేన నాకతటినీనీరాఙ్కితే మూర్ధని
న్యస్తః స్ఫారఫణః ఫణీ భవతు తచ్చిత్రః ప్రభూణాం విధిః।
ఏతత్కిం తు కథం సహేమహి మహద్దుఃఖం యదత్రామునా
నిఃశఙ్కం కలితః శశాఙ్క కలికాపీయూషపానోత్సవః॥౭౪॥
దృష్టాశ్చమ్పకసంపదో విచ కిలశ్రేణీ గతా గోచరం
ప్రాప్తం కేతకఘామ కైరవవనం దృష్టం విమృష్టం చ తత్।
సా శ్రీస్తన్మధు తన్మధువ్రతకులం తత్సౌరభం వేధసా
సాశ్చర్యం నిరమాయి హేమ కమల త్వయ్యేవ తుభ్యం నమః॥౭౫॥
బద్ధః కోఽపి శిఖామణిస్తవ నవో ముక్తాగుణో గుమ్ఫితః
కాన్తః కృత్రిమపుత్రికే యది కృతః కర్పూరపత్రాఙ్కురః।
తత్కించిన్నయనాఞ్జనం రతిపతిహ్లాదప్రదా సా గతి-
స్తన్ముగ్ధం హసితం సదామృతరసం ముఞ్చమన్కుతః పఞ్చమః॥౭౬॥
ముఞ్చైతాం నవమాలికాం కురు పురో మా మాలతీమాల్యకం
మా మా మాలిక మల్లికాస్రజమపి క్వాపి త్వమున్ముద్రయేః।
స్రగ్దామైకరతః కుతః కథమథ స్యాత్కర్ణపూరోన్ముఖః
కుగ్రామేఽత్ర కదావతంసరసికో జాయేత జాల్మో జనః॥౭౭॥
హాసశ్చేదమృతం మృతం యది రుచిర్నోద్దీపకం చమ్పకం
వాచశ్చేత్కలకణ్ఠకణ్ఠకుహరే కుణ్ఠక్రమః పఞ్చమః।
కిం చాన్యద్యది మారమణ్డనమణిస్పర్ధాధరస్తేఽధరః
సత్యం సున్దరి వైద్రుమోఽపి విరమత్సంపల్లవః పల్లవః॥౭౮॥
లీలోద్యానతలేఽపి కేఽపి తరవో నిష్కాన్తయః కిం తు తే
నిఃసారేఽపి ఖరేఽపి చమ్పక మరౌ రూఢస్య దైవాదిహ।
కాన్తిః సైవ స ఏవ పల్లవగుణః సైవ ద్విరేఫావలీ
ఛాయా సైవ స ఏవ సౌరభభరస్తా ఏవ పుష్పశ్రియ:॥౭౯॥
కూపోల్లఙ్ఘనకర్మనర్మ విషమం జానన్తి శాఖామృగా
ఝమ్పామప్యుపకల్ప్య కంచన పదం యాన్తి ప్లవంగాః పరే।
దుర్వారేఽపి దురుత్తరేఽపి విపులస్ఫారేఽపి వారాం నిధౌ
హేలైవ ప్లవగప్రభోః కృతజగత్పారిప్లవో విప్లవ:॥౮౦॥
ముక్త్వామ్భోధిం మదనజయినః కిం కపాలావచూడే
చూడామూలే సితకరకలే కల్పితోఽయం నివాసః।
యత్తే నిర్యన్నయనదహనాఙ్గారసఙ్గేన గాత్రం
తత్రోన్మీలద్బకులకలికాకోమలం తాన్తిమేతి॥౮౧॥
వల్లీభిర్జ్వలితం జలైరపగతం దావానలైరుద్గతం
దర్భైరఙ్కురితం రవేరపి ఖరైర్యస్మిన్కరైర్దీపితమ్।
తత్రైవాసి మరౌ శిరీష జగతీసారోఽపి సత్పల్లవ-
ప్రస్తారోఽపి పరిస్ఫురత్పరిమలోద్గారోఽపి హా రోపితః॥౮౨॥
కైలాసః కచిదుద్వహన్నపి పురారాతిం యదప్యాయతా-
మూర్వీమేష బిభర్తి సాగరసరిద్గర్వీ గిరిగ్రామణీః।
లీలాకన్దుకవిభ్రమేణ తమపి ప్రాగేతమేకః కరే
చక్రే విక్రమభాసురః సురచమూవిద్రావణో రావణః॥౮౩॥
లాస్యాభ్యాసం జహిహి విహితశ్రోత్రపీయూషమేకాం
కేకాం దూరీకురు గురురయం ముగ్ధ బర్హిన్విమోహః।
మిథ్యా బిభ్రత్కనకనికషస్నిగ్ధసౌన్దర్యలేఖాం
విద్యుల్లేఖాముదయతి యతః శారదోఽయం పయోదః॥౮౪॥
హంస భ్రామ్యదనేక భేకశబలే పఙ్కావిలే పల్వలే
యుక్తాస్తే కిమసారవారిణి రణత్కౌఞ్చాకులే కేలయః।
తల్లీలాలససారసం హి సరసం దృష్టం త్వయా మానసం
వీచిన్యఞ్చితకాఞ్చనామ్బుజరజఃప్రస్తారమగ్నం సరః॥౮౫॥
కాన్తిర్యస్య శరన్నిశాకరకలాలావణ్యసంవాదినీ
తం విక్రేతుమిహాసి యాసి కిమహో హారం విహారం శ్రియః।
ఏతాం పశ్య పురః పులిన్దనగరీం భూషాః కురఙ్గీదృశాం
యత్రైతా గలకన్దలే చ కుచయోరఙ్కే చ గుఞ్జాస్రజః॥౮౬॥
లక్ష్మీవల్లభకేలితల్పముదధిర్యజ్జన్మభూర్భూషణం
యన్మౌలౌ చ కుచస్థలే చ సుదృశాం పాత్రం యదేవ శ్రియః।
తన్ముక్తాఫలమేతదస్థికణికాశఙ్కాపరైః పామరై-
ర్దూరే ముక్తమయుక్తముక్తమపి చ న్యక్కారయుక్తం వచః॥౮౭॥
యస్మిన్విస్మయజన్మ మన్మథమహోత్సాహప్రదం సౌరభం
యస్య స్యాత్కుచకుడ్మలోపరి పరిష్వఙ్గః కురఙ్గీదృశామ్।
నేదం తస్య జనైకనన్దన సహే హే చన్దన క్వాపి తే
మూలే హాలహలాకులైరహికులైర్యత్సంగమోఽఙ్గీకృతః॥౮౮॥
బాలైః పఞ్చశరీం శిరీషమృదులైర్నిర్మాయ యత్పల్లవైః
శఙ్కే శంకరసంగరేఽపి చతురో జాతోఽఙ్కకారః స్మరః।
సా శ్రీస్తాని దలాని తే మధులిహస్తత్సౌరభం మల్లికే
తస్యాస్తే విరతం దవానలశిఖామాత్రేణ ధాత్రే నమః॥౮౯॥
ముగ్ధా వృథా కుముదినీరమణే చకోరాః
కో రాగ ఏష జడిమాగ్లపితా మతిర్వః।
ఏతన్న పశ్యథ ముఖం మదిరేక్షణానాం
యస్మిన్స కింకరతి కైరవిణీకుటుమ్బః॥౯౦॥
న కున్దం సామోదం జనయతి ముదం నైవ కుముదం
న సారం కహ్లారం కుసుమతిలకం నైవ తిలకమ్।
ఉదాత్తం నిర్ధూతం న చ కమలమావర్జకమలం
తదశ్రాన్తభ్రాన్తభ్రమరవలయం చేత్కువలయమ్॥౯౧॥
నిర్మాయామ్బుని నర్మకర్మ కవలక్రీడాం కురు శ్యామలైః
శేవాలైర్బిసకన్దలైరవిరలైర్బాలైర్మృణాలీదలైః।
హే మాతఙ్గ తరఙ్గరఙ్గపటలీఖేలత్పులిన్దాఙ్గనం
లక్ష్మీప్రాఙ్గణమఙ్గసంగతమిదం పుణ్యైర్హి పమ్పాసరః॥౯౨॥
వాపీవారిణి హంస శంస కతరః ప్రేమగ్రహో గమ్యతాం
ఖేలత్పల్లవపార్వతీభుజలతాలోలోర్మి దివ్యం సరః।
వ్యాప్య వ్యోమ చ దిఙ్ముఖాని చ నదత్యుద్దామసౌదామనీ-
దామవ్యాప్తవపుర్వియుక్తవనితాదమ్భోలిరమ్భోధరః॥౯౩॥
కంచిత్కాలం నయ గిరిగుహాగహ్లరే రే ముధైవ
క్రీడన్హాలాహలరసలసద్దర్ప మా సర్ప సర్ప।
మాద్యన్నుద్యత్సజలజలదవ్యాకులే మేఘకాలే
యేన ప్రాప్తో వనవిహరణోత్కణ్ఠయా నీలకణ్ఠః॥౯౪॥
చిత్రే చన్దనచిత్రకే సముచితే కర్పూరపత్రాఙ్కురే
కస్తూరీమకరేషు కుఙ్కుమరసస్థానేషు యత్కౌతుకమ్।
కిం కుర్మస్తదముత్ర పామరపురే సైరంధ్రి దూరేఽస్తు తే
వృత్తా యత్ర కుతః ప్రసాధనవిధౌ వార్తాపి వామభ్రువామ్॥౯౫॥
యల్లీలామ్బుజనర్మ కేతకలతాకౌతూహలం మాలతీ-
మాల్యప్రేమ లవఙ్గసంగమరసః కఙ్కేలికేలిక్రమః।
తత్సర్వం విజహాతి కిం తు రసయత్యాలమ్బతే సాదరం
నన్దన్నన్దనకన్దలీసుమనసామామోదమిన్దిన్దిరః॥౯౬॥
మాద్యన్మద్గు వలద్వకావలి బలిక్రౌఞ్చావిలం పల్వలం
మన్యే మాన్య మరాల పఙ్కపటలీయుక్తం న యుక్తం తవ।
తత్త్వన్నేత్రపుటీరసాయనరసాసారం ససారం సర
స్వచ్ఛం గాత్రనిమజ్జనోత్సుకసురస్త్రీమానసం మానసమ్॥౯౭॥
అమ్భోజైర్గలితం తటైర్విఘటితం హంసైద్రుతం విద్రుతం
వాపీభిర్విరతం పురైవ పతితైరద్యా విలైస్త్వజ్జలైః।
హా ధిక్కిం పునరప్యుపార్జితమహాదౌర్జన్య పర్జన్య హే
ప్రారబ్ధోఽయమతానవైరభినవైర్వా రిప్లవైర్విప్లవ:॥౯౮॥
తాపాతఙ్కం కలయ విలయం యాహి హే దుర్నివారం
వారం వారం విగలితగతిర్నేహ దాహం సహేథాః।
దైవాదగ్రే ఖరతరజరద్దర్భసందర్భగర్భో
నేదీయాంస్తే నవవనదవోద్దీపితః పాన్థ పన్థాః॥౯౯॥
యద్భూతం చ భవచ్చ భావి చ కులం భూమణ్డలే భూరుహాం
తన్మధ్యే న బభూవ నాస్తి భవితా న క్వాపి తాదృక్తరుః।
సామ్యే యశ్చలకేలికఙ్కణరణత్కారాఙ్గదోర్లేఖయా
పౌలోమ్యా నిహితాలవాలపయసః కల్పద్రుమస్య క్షమః॥౧౦౦॥
లబ్ధం వల్గదవల్గుమద్గురసితం సోద్రేకభేకస్వరం
కిం చ క్రౌఞ్చవచః ప్రపఞ్చవిరసం దైవాదిదం తే సరః।
తత్తే హంస న గీతిరత్ర సరసా సా కాన్తసీమన్తినీ-
లీలా చఙ్క్రమణక్రమానుకరణోయుక్తా చ యుక్తా గతిః॥౧౦౧॥
ఉన్మీలన్ముకులో న చాత్ర బకులో నావర్జకాః కేతకా
నాస్మిన్కోమలకుడ్భలా విచకిలా నోద్దీపకాశ్చమ్పకాః।
తత్కిం ముగ్ధ ముధైవ దగ్ధసికతాగర్భః సదర్భోం మరో
మార్గ: పాన్థ పతత్పతంగకిరణాఙ్గారోఽయమఙ్గీకృతః॥౧౦౨॥
వార్తా యత్ర న శేఖరేషు న తథా ఘమ్మిల్లమాల్యప్రథా
కర్ణోత్తంసకథా న కాచన న చ స్రగ్దామనామగ్రహః।
తస్మిన్మాలతివల్లి హాలికపురే రూఢాసి పశ్యైష తే
ఖాత్మన్యేవ శమం గతస్త్రిజగతీగణ్యో గుణానాం గణః॥౧౦౩॥
ఏతస్మిన్విపులే ప్లవంగమకులే జాతో గుణైరగ్రణీ-
రేకః క్వాపి కపిః స కోఽపి మరుతాం వన్ద్యో మరున్నన్దనః।
కేలిప్రాఙ్గణవాపికావదభవద్యస్యామ్భసాం భర్తరి
ద్రాక్కల్లోలవికార కల్పితజగత్కమ్పేఽపి ఝమ్పారసః॥౧౦౪॥
సాశ్చర్యా : సరసాశ్చ సన్తి సరితః పాథః పతిప్రేయసి
క్షోణీ విభ్రమ వైజయన్తి తదపి త్వాం తామ్రపర్ణి స్తుమః।
ఖచ్ఛే నిర్జితనారికేలసలిలఖాదిమ్ని యద్వారిణి
ప్రాప్తః కేతకపత్రగర్భరుచిభిర్ముక్తాఫలైరుద్భవః॥౧౦౫॥
ఇయం యది రదచ్ఛదచ్ఛవిరపాటలా పాటలా
నతాఙ్గి తవ చేదియం రుచిరకించనం కాఞ్చనమ్।
కిమన్యదమృతద్రవః శ్రవణయోరిదం చేద్వచః
క్వ న భ్రమరయోషితాం గలదహంకృతిర్హుకృతి:॥౧౦౬॥
ఉద్భిన్నా కలకణ్ఠకణ్ఠకుహరాత్కర్ణామృతస్యన్దినీ
హృద్యా యద్యపి మార్దవైకవసతిః సా కాకలీహుంకృతిః।
అన్యస్తన్వి తథాపి తే పశుపతిప్లుష్టస్య జీవార్పణే
పఞ్చేషోరుచితః ప్రపఞ్చితరసః పాకాఞ్చితః పఞ్చమః॥౧౦౭॥
యా లక్ష్మీః స్మరకార్ముకే స్ఫురతి యా బాలే ప్రవాలే రుచి-
ర్యో నీలామ్బురుహచ్ఛదే మృదుమరుత్ప్రేఙ్ఖోలితే విభ్రమః।
యా కాన్తిః కనకామ్బుజేఽపి సకలం ద్రష్టుం తదేకత్ర చే-
చ్చేతః కన్దలితాద్భుతం తవ సఖే పశ్యాననం సుభ్రువః॥౧౦౮॥