కిరాతార్జునీయమ్ ౧

శ్రియః కురూణామ్ అధిపస్య పాలనీం ప్రజాసు వృత్తిం యమ్ అయుఙ్క్త వేదితుమ్ ।
స వర్ణిలిఙ్గీ విదితః సమాయయౌ యుధిష్ఠిరం ద్వైతవనే వనేచరః ॥
కృతప్రణామస్య మహీం మహీభుజే జితాం సపత్నేన నివేదయిష్యతః ।
న వివ్యథే తస్య మనో న హి ప్రియం ప్రవక్తుమ్ ఇచ్ఛన్తి మృషా హితైషిణః ॥
ద్విషాం విఘాతాయ విధాతుమ్ ఇచ్ఛతో రహస్య్ అనుజ్ఞామ్ అధిగమ్య భూభృతః ।
స సౌష్ఠవౌదార్యవిశేషశాలినీం వినిశ్చితార్థామ్ ఇతి వాచమ్ ఆదధే ॥
క్రియాసు యుక్తైర్ నృప చారచక్షుషో న వఞ్చనీయాః ప్రభవో ఽనుజీవిభిః ।
అతో ఽర్హసి క్షన్తుమ్ అసాధు సాధు వా హితం మనోహారి చ దుర్లభం వచః ॥
స కింసఖా సాధు న శాస్తి యో ఽధిపం హితాన్ న యః సంశృణుతే స కింప్రభుః ।
సదానుకూలేషు హి కుర్వతే రతిం నృపేష్వ్ అమాత్యేషు చ సర్వసమ్పదః ॥
నిసర్గదుర్బోధమ్ అబోధవిక్లవాః క్వ భూపతీనాం చరితం క్వ జన్తవః ।
తవానుభావో ఽయమ్ అబోధి యన్ మయా నిగూఢతత్త్వం నయవర్త్మ విద్విషామ్ ॥
విశఙ్కమానో భవతః పరాభవం నృపాసనస్థో ఽపి వనాధివాసినః ।
దురోదరచ్ఛద్మజితాం సమీహతే నయేన జేతుం జగతీం సుయోధనః ॥
తథాపి జిహ్మః స భవజ్జిగీషయా తనోతి శుభ్రం గుణసమ్పదా యశః ।
సమున్నయన్ భూతిమ్ అనార్యసంగమాద్ వరం విరోధో ఽపి సమం మహాత్మభిః ॥
కృతారిషడ్వర్గజయేన మానవీమ్ అగమ్యరూపాం పదవీం ప్రపిత్సునా ।
విభజ్య నక్తందినమ్ అస్తతన్ద్రిణా వితన్యతే తేన నయేన పౌరుషమ్ ॥
సఖీన్ ఇవ ప్రీతియుజో ఽనుజీవినః సమానమానాన్ సుహృదశ్ చ బన్ధుభిః ।
స సన్తతం దర్శయతే గతస్మయః కృతాధిపత్యామ్ ఇవ సాధు బన్ధుతామ్ ॥
అసక్తమ్ ఆరాధయతో యథాయథం విభజ్య భక్త్యా సమపక్షపాతయా ।
గుణానురాగాద్ ఇవ సఖ్యమ్ ఈయివాన్ న బాధతే ఽస్య త్రిగణః పరస్పరమ్ ॥
నిరత్యయం సామ న దానవర్జితం న భూరి దానం విరహయ్య సత్క్రియామ్ ।
ప్రవర్తతే తస్య విశేషశాలినీ గుణానురోధేన వినా న సత్క్రియా ॥
వసూని వాఞ్ఛన్ న వశీ న మన్యునా స్వధర్మ ఇత్య్ ఏవ నివృత్తకారణః ।
గురూపదిష్టేన రిపౌ సుతే ఽపి వా నిహన్తి దణ్డేన స ధర్మవిప్లవమ్ ॥
విధాయ రక్షాన్ పరితః పరేతరాన్ అశఙ్కితాకారమ్ ఉపైతి శఙ్కితః ।
క్రియాపవర్గేష్వ్ అనుజీవిసాత్కృతాః కృతజ్ఞతామ్ అస్య వదన్తి సమ్పదః ॥
అనారతం తేన పదేషు లమ్భితా విభజ్య సమ్యగ్ వినియోగసత్క్రియామ్ ।
ఫలన్త్య్ ఉపాయాః పరిబృంహితాయతీర్ ఉపేత్య సంఘర్షమ్ ఇవార్థసమ్పదః ॥
అనేకరాజన్యరథాశ్వసంకులం తదీయమ్ ఆస్థాననికేతనాజిరమ్ ।
నయత్య్ అయుగ్మచ్ఛదగన్ధిర్ ఆర్ద్రతాం భృశం నృపోపాయనదన్తినాం మదః ॥
సుఖేన లభ్యా దధతః కృషీవలైర్ అకృష్టపచ్యా ఇవ సస్యసమ్పదః ।
వితన్వతి క్షేమమ్ అదేవమాతృకాశ్ చిరాయ తస్మిన్ కురవశ్ చకాసతి ॥
మహౌజసో మానధనా ధనార్చితా ధనుర్భృతః సంయతి లబ్ధకీర్తయః ।
న సంహతాస్ తస్య న భేదవృత్తయః ప్రియాణి వాఞ్ఛన్త్య్ అసుభిః సమీహితుమ్ ॥
ఉదారకీర్తేర్ ఉదయం దయావతః ప్రశాన్తబాధం దిశతో ఽభిరక్షయా ।
స్వయం ప్రదుగ్ధే ఽస్య గుణైర్ ఉపస్నుతా వసూపమానస్య వసూని మేదినీ ॥
మహీభుజాం సచ్చరితైశ్ చరైః క్రియాః స వేద నిఃశేసమ్ అశేషితక్రియః ।
మహోదయైస్ తస్య హితానుబన్ధిభిః ప్రతీయతే ధాతుర్ ఇవేహితం ఫలైః ॥
న తేన సజ్యం క్వచిద్ ఉద్యతం ధనుర్ న వా కృతం కోపవిజిహ్మమ్ ఆననమ్ ।
గుణానురాగేణ శిరోభిర్ ఉహ్యతే నరాధిపైర్ మాల్యమ్ ఇవాస్య శాసనమ్ ॥
స యౌవరాజ్యే నవయౌవనోద్ధతం నిధాయ దుఃశాసనమ్ ఇద్ధశాసనః ।
మఖేష్వ్ అఖిన్నో ఽనుమతః పురోధసా ధినోతి హవ్యేన హిరణ్యరేతసమ్ ॥
ప్రలీనభూపాలమ్ అపి స్థిరాయతి ప్రశాసద్ ఆవారిధి మణ్డలం భువః ।
స చిన్తయత్య్ ఏవ భియస్ త్వద్ ఏష్యతీర్ అహో దురన్తా బలవద్విరోధితా ॥
కథాప్రసఙ్గేన జనైర్ ఉదాహృతాద్ అనుస్మృతాఖణ్డలసూనువిక్రమః ।
తవాభిధానాద్ వ్యథతే నతాననః స దుఃసహాన్ మన్త్రపదాద్ ఇవోరగః ॥
తద్ ఆశు కర్తుం త్వయి జిహ్మమ్ ఉద్యతే విధీయతాం తత్ర విధేయమ్ ఉత్తరమ్ ।
పరప్రణీతాని వచాంసి చిన్వతాం ప్రవృత్తిసారాః ఖలు మాదృశాం ధియః ॥
ఇతీరయిత్వా గిరమ్ ఆత్తసత్క్రియే గతే ఽథ పత్యౌ వనసంనివాసినామ్ ।
ప్రవిశ్య కృష్ణా సదనం మహీభుజా తద్ ఆచచక్షే ఽనుజసన్నిధౌ వచః ॥
నిశమ్య సిద్ధిం ద్విషతామ్ అపాకృతీస్ తతస్ తతస్త్యా వినియన్తుమ్ అక్షమా ।
నృపస్య మన్యువ్యవసాయదీపినీర్ ఉదాజహార ద్రుపదాత్మజా గిరః ॥
భవాదృశేషు ప్రమదాజనోదితం భవత్య్ అధిక్షేప ఇవానుశాసనమ్ ।
తథాపి వక్తుం వ్యవసాయయన్తి మాం నిరస్తనారీసమయా దురాధయః ॥
అఖణ్డమ్ ఆఖణ్డలతుల్యధామభిశ్ చిరం ధృతా భూపతిభిః స్వవంశజైః ।
త్వయా స్వహస్తేన మహీ మదచ్యుతా మతఙ్గజేన స్రగ్ ఇవాపవర్జితా ॥
వ్రజన్తి తే మూఢధియః పరాభవం భవన్తి మాయావిషు యే న మాయినః ।
ప్రవిశ్య హి ఘ్నన్తి శఠాస్ తథావిధాన్ అసంవృతాఙ్గాన్ నిశితా ఇవేషవః ॥
గుణానురక్తామ్ అనురక్తసాధనః కులాభిమానీ కులజాం నరాధిపః ।
పరైస్ త్వదన్యః క ఇవాపహారయేన్ మనోరమామ్ ఆత్మవధూమ్ ఇవ శ్రియమ్ ॥
భవన్తమ్ ఏతర్హి మనస్విగర్హితే వివర్తమానం నరదేవ వర్త్మని ।
కథం న మన్యుర్ జ్వలయత్య్ ఉదీరితః శమీతరుం శుష్కమ్ ఇవాగ్నిర్ ఉచ్ఛిఖః ॥
అవన్ధ్యకోపస్య నిహన్తుర్ ఆపదాం భవన్తి వశ్యాః స్వయమ్ ఏవ దేహినః ।
అమర్షశూన్యేన జనస్య జన్తునా న జాతహార్దేన న విద్విషాదరః ॥
పరిభ్రమంల్ లోహితచన్దనోచితః పదాతిర్ అన్తర్గిరి రేణురూషితః ।
మహారథః సత్యధనస్య మానసం దునోతి తే కచ్చిద్ అయం వృకోదరః ॥
విజిత్య యః ప్రాజ్యమ్ అయచ్ఛద్ ఉత్తరాన్ కురూన్ అకుప్యం వసు వాసవోపమః ।
స వల్కవాసాంసి తవాధునాహరన్ కరోతి మన్యుం న కథం ధనంజయః ॥
వనాన్తశయ్యాకఠినీకృతాకృతీ కచాచితౌ విష్వగ్ ఇవాగజౌ గజౌ ।
కథం త్వమ్ ఏతౌ ధృతిసంయమౌ యమౌ విలోకయన్న్ ఉత్సహసే న బాధితుమ్ ॥
ఇమామ్ అహం వేద న తావకీం ధియం విచిత్రరూపాః ఖలు చిత్తవృత్తయః ।
విచిన్తయన్త్యా భవదాపదం పరాం రుజన్తి చేతః ప్రసభం మమాధయః ॥
పురాధిరూఢః శయనం మహాధనం విబోధ్యసే యః స్తుతిగీతిమఙ్గలైః ।
అదభ్రదర్భామ్ అధిశయ్య స స్థలీం జహాసి నిద్రామ్ అశివైః శివారుతైః ॥
పురోపనీతం నృప రామణీయకం ద్విజాతిశేషేణ యద్ ఏతద్ అన్ధసా ।
తద్ అద్య తే వన్యఫలాశినః పరం పరైతి కార్శ్యం యశసా సమం వపుః ॥
అనారతం యౌ మణిపీఠశాయినావ్ అరఞ్జయద్ రాజశిరఃస్రజాం రజః ।
నిషీదతస్ తౌ చరణౌ వనేషు తే మృగద్విజాలూనశిఖేషు బర్హిషామ్ ॥
ద్విషన్నిమిత్తా యద్ ఇయం దశా తతః సమూలమ్ ఉన్మూలయతీవ మే మనః ।
పరైర్ అపర్యాసితవీర్యసమ్పదాం పరాభవో ఽప్య్ ఉత్సవ ఏవ మానినామ్ ॥
విహాయ శాన్తిం నృప ధామ తత్ పునః ప్రసీద సంధేహి వధాయ విద్విషామ్ ।
వ్రజన్తి శత్రూన్ అవధూయ నిఃస్పృహాః శమేన సిద్ధిం మునయో న భూభృతః ॥
పురఃసరా ధామవతాం యశోధనాః సుదుఃసహం ప్రాప్య నికారమ్ ఈదృశమ్ ।
భవాదృశాశ్ చేద్ అధికుర్వతే పరాన్ నిరాశ్రయా హన్త హతా మనస్వితా ॥
అథ క్షమామ్ ఏవ నిరస్తసాధనశ్ చిరాయ పర్యేషి సుఖస్య సాధనమ్ ।
విహాయ లక్ష్మీపతిలక్ష్మ కార్ముకం జటాధరః సఞ్ జుహుధీహ పావకమ్ ॥
న సమయపరిరక్షణం క్షమం తే నికృతిపరేషు పరేషు భూరిధామ్నః ।
అరిషు హి విజయార్థినః క్షితీశా విదధతి సోపధి సంధిదూషణాని ॥
విధిసమయనియోగాద్ దీప్తిసంహారజిహ్మం శిథిలబలమ్ అగాధే మగ్నమ్ ఆపత్పయోధౌ ।
రిపుతిమిరమ్ ఉదస్యోదీయమానం దినాదౌ దినకృతమ్ ఇవ లక్ష్మీస్ త్వాం సమభ్యేతు భూయః ॥