ఋతుసంహారమ్ తృతీయః సర్గః

కాశాంశుకా వికచపద్మమనోజ్ఞవక్త్రా సోన్మాదహంసరవనూపురనాదరమ్యా ।
ఆపక్వశాలిరుచిరానతగాత్రయష్టిః ప్రాప్తా శరన్నవవధూరివ రూపరమ్యా ॥
కాశైర్ మహీ శిశిరదీధితినా రజన్యో హంసైర్జలాని సరితాం కుముదైః సరాంసి ।
సప్తచ్ఛదైః కుసుమభారనతైర్వనాన్తాః శుక్లీకృతాన్యుపవనాని చ మాలతీభిః ॥
చఞ్చన్మనోజ్ఞశఫరీరసనాకలాపాః పర్యన్తసంస్థితసితాణ్డజపఙ్క్తిహారాః ।
నద్యో విశాలపులినాన్తనితమ్బబిమ్బా మన్దం ప్రయాన్తి సమదాః ప్రమదా ఇవాద్య ॥
వ్యోమ క్వచిద్రజతశఙ్ఖమృణాలగౌరైస్ త్యక్తామ్బుభిర్లఘుతయా శతశః ప్రయాతైః ।
సంలక్ష్యతే పవనవేగచలైః పయోదై రాజేవ చామరశతైర్ ఉపవీజ్యమానః ॥
భిన్నాఞ్జనప్రచయకాన్తి నభో మనోజ్ఞం బన్ధూకపుష్పరజసారుణితా చ భూమిః ।
వప్రాశ్చ పక్వకలమావృతభూమిభాగాః ప్రోత్కణ్ఠయన్తి న మనో భువి కస్య యూనః ॥
మన్దానిలాకులితచారుతరాగ్రశాఖః పుష్పోద్గమప్రచయకోమలపల్లవాగ్రః ।
మత్తద్విరేఫపరిపీతమధుప్రసేకశ్ చిత్తం విదారయతి కస్య న కోవిదారః ॥
తారాగణప్రవరభూషణముద్వహన్తీ మేఘావరోధపరిముక్తశశాఙ్కవక్త్రా ।
జ్యోత్స్నాదుకూలమమలం రజనీ దధానా వృద్ధిం ప్రయాత్యనుదినం ప్రమదేవ బాలా ॥
కారణ్డవాననవిఘట్టితవీచిమాలాః కాదమ్బసారసకులాకులతీరదేశాః ।
కుర్వన్తి హంసవిరుతైః పరితో జనస్య ప్రీతిం సరోరుహరజో ఽరుణితాస్ తటిన్యః ॥
నేత్రోత్సవో హృదయహారిమరీచిమాలః ప్రహ్లాదకః శిశిరసీకరవారివర్షీ ।
పత్యుర్వియోగవిషదగ్ధశరక్షతానాం చన్ద్రో దహత్యతితరాం తనుమఙ్గనానామ్ ॥
ఆకమ్పయన్ ఫలభరానతశాలిజాలాన్ యానర్తయంస్ తరువరాన్ కుసుమావనమ్రాన్ ।
ఉత్ఫుల్లపఙ్కజవనాం నలినీం విధున్వన్ న్యూనాం మనశ్చలయతి ప్రసభం నభస్వాన్ ॥
సోన్మాదహంసమిథునైరుపశోభితాని స్వచ్ఛప్రఫుల్లకమలోత్పలభూషితాని ।
మన్దప్రభాతపవనోద్గతవీచిమాలాన్య్ ఉత్కణ్ఠయన్తి సహసా హృదయం సరాంసి ॥
నష్టం ధనుర్బలభిదో జలదోదరేషు సౌదామినీ స్ఫురతి నాద్య వియత్పతాకా ।
ధున్వన్తి పక్షపవనైర్న నభో బలాకాః పశ్యన్తి నోన్నతముఖా గగనం మయూరాః ॥
నృత్యప్రయోగరహితాఞ్శిఖినో విహాయ హంసానుపైతి మదనో మధురప్రగీతాన్ ।
ముక్త్వా కదమ్బకుటజార్జునసర్జనీపాన్ సప్తచ్ఛదానుపగతా కుసుమోద్గమశ్రీః ॥
శేఫాలికాకుసుమగన్ధమనోహరాణి స్వస్థస్థితాణ్డజకులప్రతినాదితాని ।
పర్యన్తసంస్థితమృగీనయనోత్పలాని ప్రోత్కణ్ఠయన్త్యుపవనాని మనాంసి పుంసామ్ ॥
కహ్లారపద్మకుముదాని ముహుర్విధున్వంస్ తత్సంగమాదధికశీతలతాముపేతః ।
ఉత్కణ్ఠయత్యతితరాం పవనః ప్రభాతే పత్త్రాన్తలగ్నతుహినామ్బువిధూయమానః ॥
సమ్పన్నశాలినిచయావృతభూతలాని స్వస్థస్థితప్రచురగోకులశోభితాని ।
హంసైః ససారసకులైః ప్రతినాదితాని సీమాన్తరాణి జనయన్తి నృణాం ప్రమోదమ్ ॥
హంసైర్జితా సులలితా గతిరఙ్గనానామ్ అమ్భోరుహైర్ వికసితైర్ముఖచన్ద్రకాన్తిః ।
నీలోత్పలైర్మదకలాని విలోచనాని భ్రూవిభ్రమాశ్చ రుచిరాస్ తనుభిస్ తరంగైః ॥
శ్యామా లతాః కుసుమభారనతప్రవాలాః స్త్రీణాం హరన్తి ధృతభూషణబాహుకాన్తిమ్ ।
దన్తావభాసవిశదస్మితచన్ద్రకాన్తిం కఙ్కేలిపుష్పరుచిరా నవమాలతీ చ ॥
కేశాన్నితాన్తఘననీలవికుఞ్చితాగ్రాన్ ఆపూరయన్తి వనితా నవమాలతీభిః ।
కర్ణేషు చ ప్రవరకాఞ్చనకుణ్డలేషు నీలోత్పలాని వివిధాని నివేశయన్తి ॥
హారైః సచన్దనరసైః స్తనమణ్డలాని శ్రోణీతటం సువిపులం రసనాకలాపైః ।
పాదామ్బుజాని కలనూపురశేఖరైశ్చ నార్యః ప్రహృష్టమనసో ఽద్య విభూషయన్తి ॥
స్ఫుటకుముదచితానాం రాజహంసాశ్రితానాం మరకతమణిభాసా వారిణా భూషితానామ్ ।
శ్రియమతిశయరూపాం వ్యోమ తోయాశయానాం వహతి విగతమేఘం చన్ద్రతారావకీర్ణమ్ ॥
శరది కుముదసఙ్గాద్వాయవో వాన్తి శీతా విగతజలదవృన్దా దిగ్విభాగా మనోజ్ఞాః ।
విగతకలుషమమ్భః శ్యానపఙ్కా ధరిత్రీ విమలకిరణచన్ద్రం వ్యోమ తారావిచిత్రమ్ ॥
కరకమలమనోజ్ఞాః కాన్తసంసక్తహస్తా వదనవిజితచన్ద్రాః కాశ్చిదన్యాస్తరుణ్యః ।
రచితకుసుమగన్ధి ప్రాయశో యాన్తి వేశ్మ ప్రబలమదనహేతోస్త్యక్తసంగీతరాగాః ॥
సురతరసవిలాసాః సత్సఖీభిః సమేతా అసమశరవినోదం సూచయన్తి ప్రకామమ్ ।
అనుపమముఖరాగా రాత్రిమధ్యే వినోదం శరది తరుణకాన్తాః సూచయన్తి ప్రమోదాన్ ॥
దివసకరమయూఖైర్ బాధ్యమానం ప్రభాతే వరయువతిముఖాభం పఙ్కజం జృమ్భతే ఽద్య ।
కుముదమపి గతే ఽస్తం లీయతే చన్ద్రబిమ్బే హసితమివ వధూనాం ప్రోషితేషు ప్రియేషు ॥
అసితనయనలక్ష్మీం లక్షయిత్వోత్పలేషు క్వణితకనకకాఞ్చీం మత్తహంసస్వనేషు ।
అధరరుచిరశోభాం బన్ధుజీవే ప్రియాణాం పథికజన ఇదానీం రోదితి భ్రాన్తచిత్తః ॥
స్త్రీణాం విహాయ వదనేషు శశాఙ్కలక్ష్మీం కామ్యం చ హంసవచనం మణినూపురేషు ।
బన్ధూకకాన్తిమధరేషు మనోహరేషు క్వాపి ప్రయాతి సుభగా శరదాగమశ్రీః ॥
వికచకమలవక్త్రా ఫుల్లనీలోత్పలాక్షీ వికసితనవకాశశ్వేతవాసో వసానా ।
కుముదరుచిరకాన్తిః కామినీవోన్మదేయం ప్రతిదిశతు శరద్వశ్చేతసః ప్రీతిమగ్ర్యామ్ ॥