ఋతుసంహారమ్ ద్వితీయః సర్గః

ససీకరామ్భోధరమత్తకుఞ్జరస్ తడిత్పతాకో ఽశనిశబ్దమర్దలః ।
సమాగతో రాజవద్ ఉద్ధతద్యుతిర్ ఘనాగమః కామిజనప్రియః ప్రియే ॥
నితాన్తనీలోత్పలపత్త్రకాన్తిభిః క్వచిత్ ప్రభిన్నాఞ్జనరాశిసంనిభైః ।
క్వచిత్సగర్భప్రమదాస్తనప్రభైః సమాచితం వ్యోమ ఘనైః సమన్తతః ॥
తృషాకులైశ్చాతకపక్షిణాం కులైః ప్రయాచితాస్ తోయభరావలమ్బినః ।
ప్రయాన్తి మన్దం బహుధారవర్షిణో బలాహకాః శ్రోత్రమనోహరస్వనాః ॥
బలాహకాశ్చాశనిశబ్దమర్దలాః సురేన్ద్రచాపం దధతస్తడిద్గుణమ్ ।
సుతీక్ష్ణధారాపతనోగ్రసాయకైస్ తుదన్తి చేతః ప్రసభం ప్రవాసినామ్ ॥
ప్రభిన్నవైడూర్యనిభైస్ తృణాఙ్కురైః సమాచితా ప్రోత్థితకన్దలీదలైః ।
విభాతి శుక్లేతరరత్నభూషితా వరాఙ్గనేవ క్షితిరిన్ద్రగోపకైః ॥
సదా మనోజ్ఞం స్వనదుత్సవోత్సుకం వికీర్ణవిస్తీర్ణకలాపిశోభితమ్ ।
ససంభ్రమాలిఙ్గనచుమ్బనాకులం ప్రవృత్తనృత్యం కులమద్య బర్హిణామ్ ॥
నిపాతయన్త్యః పరితస్తటద్రుమాన్ ప్రవృద్ధవేగైః సలిలైర్ అనిర్మలైః ।
స్త్రియః సుదుష్టా ఇవ జాతివిభ్రమాః ప్రయాన్తి నద్యస్త్వరితం పయోనిధిమ్ ॥
తృణోత్కరైర్ ఉద్గతకోమలాఙ్కురైశ్ చితాని నీలైర్ హరిణీముఖక్షతైః ।
వనాని వైన్ధ్యాని హరన్తి మానసం విభూషితాన్యుద్గతపల్లవైర్ ద్రుమైః ॥
విలోలనేత్రోత్పలశోభితాననైర్ మృగైః సమన్తాదుపజాతసాధ్వసైః ।
సమాచితా సైకతినీ వనస్థలీ సముత్సుకత్వం ప్రకరోతి చేతసః ॥
అభీక్ష్ణముచ్చైర్ ధ్వనతా పయోముచా ఘనాన్ధకారీకృతశర్వరీష్వపి ।
తడిత్ప్రభాదర్శితమార్గభూమయః ప్రయాన్తి రాగాదభిసారికాః స్త్రియః ॥
పయోధరైర్ భీమగభీరనిస్వనైస్ తడిద్భిర్ ఉద్వేజితచేతసో భృశమ్ ।
కృతాపరాధానపి యోషితః ప్రియాన్ పరిష్వజన్తే శయనే నిరన్తరమ్ ॥
విలోచనేన్దీవరవారిబిన్దుభిర్ నిషిక్తబిమ్బాధరచారుపల్లవాః ।
నిరస్తమాల్యాభరణానులేపనాః స్థితా నిరాశాః ప్రమదాః ప్రవాసినామ్ ॥
విపాణ్డురం కీటరజస్తృణాన్వితం భుజంగవద్ వక్రగతిప్రసర్పితమ్ ।
ససాధ్వసైర్భేకకులైర్ నిరీక్షితం ప్రయాతి నిమ్నాభిముఖం నవోదకమ్ ॥
విపత్త్రపుష్పాం నలినీం సముత్సుకా విహాయ భృఙ్గాః శ్రుతిహారినిస్వనాః ।
పతన్తి మూఢాః శిఖినాం ప్రనృత్యతాం కలాపచక్రేషు నవోత్పలాశయా ॥
వనద్విపానాం నవవారిదస్వనైర్ మదాన్వితానాం ధ్వనతాం ముహుర్ముహుః ।
కపోలదేశా విమలోత్పలప్రభాః సభృఙ్గయూథైర్ మదవారిభిశ్ చితాః ॥
సితోత్పలాభామ్బుదచుమ్బితోపలాః సమాచితాః ప్రస్రవణైః సమన్తతః ।
ప్రవృత్తనృత్యైః శిఖిభిః సమాకులాః సముత్సుకత్వం జనయన్తి భూధరాః ॥
కదమ్బసర్జార్జునకేతకీవనం వికమ్పయంస్తత్కుసుమాధివాసితః ।
ససీకరామ్భోధరసఙ్గశీతలః సమీరణః కం న కరోతి సోత్సుకమ్ ॥
శిరోరుహైః శ్రోణితటావలమ్బిభిః కృతావతంసైః కుసుమైః సుగన్ధిభిః ।
స్తనైః సహారైర్వదనైః ససీధుభిః స్త్రియో రతిం సంజనయన్తి కామినామ్ ॥
వహన్తి వర్షన్తి నదన్తి భాన్తి వ్యాయన్తి నృత్యన్తి సమాశ్రయన్తి ।
నద్యో ఘనా మత్తగజా వనాన్తాః ప్రియావిహీనాః శిఖినః ప్లవంగాః ॥
తడిల్లతాశక్రధనుర్విభూషితాః పయోధరాస్తోయభరావలమ్బినః ।
స్త్రియశ్చ కాఞ్చీమణికుణ్డలోజ్జ్వలా హరన్తి చేతో యుగపత్ప్రవాసినామ్ ॥
మాలాః కదమ్బనవకేసరకేతకీభిర్ ఆయోజితాః శిరసి బిభ్రతి యోషితో ఽద్య ।
కర్ణాన్తరేషు కకుభద్రుమమఞ్జరీభిర్ ఇచ్ఛానుకూలరచితాన్ అవతంసకాంశ్చ ॥
కాలాగురుప్రచరచన్దనచర్చితాఙ్గ్యః పుష్పావతంససురభీకృతకేశపాశాః ।
శ్రుత్వా ధ్వనిం జలముచాం త్వరితం ప్రదోషే శయ్యాగృహం గురుగృహాత్ప్రవిశన్తి నార్యః ॥
కువలయదలనీలైర్ ఉన్నతైస్ తోయనమ్రైర్ మృదుపవనవిధూతైర్ మన్దమన్దం చలద్భిః ।
అపహృతమివ చేతస్తోయదైః సేన్ద్రచాపైః పథికజనవధూనాం తద్వియోగాకులానామ్ ॥
ముదిత ఇవ కదమ్బైర్జాతపుష్పైః సమన్తాత్ పవనచలితశాఖైః శాఖిభిర్నృత్యతీవ ।
హసితమివ విధత్తే సూచిభిః కేతకీనాం నవసలిలనిషేకచ్ఛిన్నతాపో వనాన్తః ॥
శిరసి బకులమాలాం మాలతీభిః సమేతాం వికసితనవపుష్పైర్యూథికాకుడ్మలైశ్చ ।
వికచనవకదమ్బైః కర్ణపూరం వధూనాం రచయతి జలదౌఘః కాన్తవత్కాల ఏషః ॥
దధతి వరకుచాగ్రైరున్నతైర్ హారయష్టిం ప్రతనుసితదుకూలాన్యాయతైః శ్రోణిబిమ్బైః ।
నవజలకణసేకాదుద్గతాం రోమరాజీం లలితవలివిభఙ్గైర్మధ్యదేశైశ్చ నార్యః ॥
నవజలకణసఙ్గాచ్ఛీతతామాదధానః కుసుమభరనతానాం లాసకః పాదపానామ్ ।
జనితరుచిరగన్ధః కేతకీనాం రజోభిః పరిహరతి నభస్వాన్ ప్రోషితానాం మనాంసి ॥
జలభరనమితానామ్ ఆశ్రయో ఽస్మాకమ్ ఉచ్చైర్ అయమితి జలసేకైస్తోయదాస్తోయనమ్రాః ।
అతిశయపరుషాభిర్ గ్రీష్మవహ్నేః శిఖాభిః సముపజనితతాపం హ్లాదయన్తీవ విన్ధ్యమ్ ॥
బహుగుణరమణీయః కామినీచిత్తహారీ తరువిటపలతానాం బాన్ధవో నిర్వికారః ।
జలదసమయ ఏష ప్రాణినాం ప్రాణభూతో దిశతు తవ హితాని ప్రాయశో వాఞ్ఛితాని ॥